Blog: Stel je voor dat we allemaal gezond 100 kunnen worden

100 kaarsjes op de verjaardagstaart: mensen die 100 jaar of oud worden vinden we maar wat bijzonder. Maar hoe speciaal is dat nog, nu onze gemiddelde leeftijd steeds verder stijgt? Kunnen we in de toekomst allemaal zo’n hoge leeftijd bereiken? En ook nog eens vervelende ziektes buiten de deur houden, zodat we gezond en fit onze oude dag beleven?

Barbara van Munster
Barbara van Munster

In twintig jaar is het aantal honderdplussers in Nederland verdubbeld tot meer dan 2.000 nu. En de verwachting is dat dit aantal alleen maar verder groeit. Verrassend is dit niet. Onze levensverwachting neemt al jaren toe. Mannen worden gemiddeld 80 jaar oud, vrouwen 83. In 1950 was dit nog maar 70 jaar. ‘De prognose is dat vrouwen in 2060 gemiddeld 90 jaar oud worden. De oudste mens ter wereld is zelfs 122 geworden’, zegt Barbara van Munster. Zij is hoogleraar interne geneeskunde in het bijzonder de ouderengeneeskunde-geriatrie, en behandelt oudere patiënten in het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG).

Het aantal jaren dat we in goede gezondheid zijn blijft achter. Daar moeten we mee aan de slag

Maar betekent die stijgende levensverwachting ook dat we in de toekomst allemaal gezond 100 kunnen worden? Van Munster denkt niet dat dit mogelijk is. Om te beginnen neemt het aantal jaren dat we leven wel toe, maar leven veel mensen nog flink wat van die jaren met een chronisch aandoening: bijvoorbeeld diabetes, kanker of hart- en vaatziekten. ‘De laatste jaren van ons leven zijn we vaak ziek. Nu al heeft meer dan de helft van de Nederlandse bevolking een chronische aandoening. Onder 75-plussers gaat het om 95 procent. Het aantal jaren dat we in goede gezondheid zijn blijft achter. Daar moeten we mee aan de slag.’

Onsterfelijk?

Los daarvan is het de vraag hoe oud we echt kunnen worden. Sommige onderzoekers schatten dat we een soort maximumleeftijd hebben van ongeveer 120 jaar oud. Van Munster: ‘Er zijn zelfs wetenschappers die denken dat we onsterfelijk kunnen worden. Ik heb er moeite mee dat realistisch te vinden. Al zie je zeker een sterke stijging van onze levensverwachting. Dit komt onder andere omdat de geneeskunde en de hygiëne sterk zijn verbeterd. Maar er zijn ook zaken als roken en ongezond eten die juist een negatieve invloed hebben op onze gezondheid. Sommige ontwikkelingen zijn onvoorspelbaar of gaan langzaam. Dat maakt het lastig om er voor de nabije toekomst iets over te zeggen.’

Invloed op ouder worden

Wat maakt nu dat iemand wel of niet gezond oud wordt? Dat heeft te maken met een viertal factoren. Om te beginnen kan het een kwestie van pech zijn. Daarnaast is er erfelijke aanleg, legt Van Munster uit: ‘De ene mens wordt nu eenmaal sneller oud dan de ander. Het lichaam van een persoon van zestig jaar kan van binnen gezonder zijn dan dat van iemand die tien jaar jonger is.’ Invloed hebben we hier nu nog niet op.

Iets meer invloed is er bij de omgevingsfactoren: bijvoorbeeld de plek waar je woont. Woon je langs een snelweg of in de natuur? Woon je in een land met hongersnood of in de Westerse wereld? Dat heeft effect op je gezondheid. Tenslotte speelt de manier waarop we leven een belangrijke rol. ‘Dan gaat het om de vraag of iemand gezond eet, voldoende beweegt en slaapt, rookt of niet en goed op gewicht is.’ En juist op deze zogenoemde leefstijlfactoren hebben we zelf heel veel invloed.

Het is een bekende wijsheid: zorg je voor voldoende beweging en eet je gezond, dan verklein je daarmee de kans op ernstige ziektes in de toekomst. En ook als je ziek bent of bent geweest, blijft dit belangrijk: ‘Als je gaat bewegen na een hartinfarct, is het risico op herhaling kleiner en herstel je sneller.’

Gezonder leven is lastig

Wel blijken mensen het moeilijk te vinden om echt gezonder te gaan leven, zegt Van Munster. ‘Ziektes of de dood lijken ver weg. Het gaat over de verre toekomst. Veel mensen zijn er niet mee bezig en vinden het lastig om zich nu op dit soort dingen te richten.’ Neem voldoende bewegen: het advies is om per week 150 minuten te bewegen, verspreid over meerdere dagen. ‘Uiteindelijk haalt maar ongeveer een derde van de Nederlandse bevolking de norm. Bovendien gaan mensen die ouder worden vaak minder bewegen, waardoor het risico dat ze ziek worden stijgt’, zegt Van Munster.

Zou gezond leven dan door de overheid gestimuleerd moeten worden? Van Munster: ‘Maatregelen om mensen van het roken af te krijgen hebben wel gewerkt om onze gezondheid te verbeteren. In de VS zijn er steden die resultaat boeken met het duurder maken van ongezonde producten. En dus worden hier ook maatregelen besproken als een belasting op suiker. In Nederland zijn we echter erg gehecht aan onze vrijheid en willen we zelf beslissen wat we doen. Te veel bemoeienis ligt gevoelig en stuit op weerstand. Maar er is wel effect.’

Op het gebied van onze manier van leven valt de meeste winst te boeken

De mogelijkheden van technologie?

En kan technologie ons helpen gezonder oud te worden? Van Munster wijst op technieken om veranderingen aan te brengen in ons DNA, CRISPR-Cas genoemd. Die kunnen helpen om ziektes te voorkomen en mensen beter maken. Maar los van de stappen die nog gezet moeten worden in het onderzoek, zal het veel geld kosten, zegt Van Munster. ‘Het is dus de vraag of we dit bij iedereen en voor elke aandoening kunnen inzetten. Bovendien zijn er discussies die eerst gevoerd moeten worden. Want hoe ver willen we hier in gaan? Het leven is eindig. Dus zet je deze technieken ook in bij ouderen die al meerdere aandoeningen hebben? Dat soort discussies hoef je bij leefstijlfactoren niet te voeren.’

‘Op de korte termijn moet de nadruk dus liggen op onze manier van leven’, zegt Van Munster. Op deze manier meer gezonde jaren krijgen is lastig, maar zeker niet onmogelijk: ‘Er is heel veel kennis over, maar er gebeurt nog maar weinig. Dit is het gebied waar veel winst te boeken valt. Bewegen, gezond eten en niet roken. Dat is bij het voorkomen van bijna elke ziekte belangrijk. En vooral belangrijk als je zo lang mogelijk onafhankelijk wil blijven.’

Meer weten over het werk van Barbara van Munster?
Bekijk de pagina over ouderengeneeskunde van het Universitair Medisch Centrum Groningen.
Lees hier meer over haar onderzoek