Stel je voor dat je nooit meer stress hebt

Steeds meer mensen hebben last van werkstress en burn-outklachten. Vermoeidheid, slecht slapen, je niet kunnen concentreren, hoofdpijn… Het is duidelijk dat er iets moet veranderen, maar hoe doen we dat? Kan de wetenschap ervoor zorgen dat we straks nooit meer stress hebben?

Sabine Geurts
Sabine Geurts

Dat kan helaas niet, zegt professor Sabine Geurts van de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘Maar dat is ook niet iets dat we moeten willen. Stress is een waarschuwingsreactie van ons lichaam en ons brein, dat er iets bedreigends in onze omgeving is. Als we geen stress meer ervaren, kennen we ook geen angst meer en zouden we ons voortdurend blootstellen aan gevaarlijke situaties.’ We hebben stress dus nodig om te overleven. Het zorgt ervoor dat we klaar zijn om te vechten of te vluchten in een gevaarlijke situatie, dat we snel en alert kunnen reageren. ‘Er zullen altijd spannende momenten zijn waarin we stress voelen, en dat houdt ons scherp.’ Een beetje stress op het werk zorgt er dus ook voor dat we beter presteren.

Er zullen altijd spannende momenten zijn waarin we stress voelen, en dat houdt ons scherp

De keerzijde van stress

Als stress zo nuttig is, hoe kan het dan dat mensen er zoveel last van hebben? Geurts legt uit: ‘Kortdurende stress is inderdaad nuttig, maar mensen hebben er tegenwoordig zoveel last van omdat ze er dagelijks mee geconfronteerd worden.’ Op ons werk krijgen we keer op keer te maken met stressbronnen als hoge tijdsdruk, lastige taken of klanten en een constante stroom aan e-mails. Door smartphones zijn we ook buiten werktijd vaak nog bereikbaar, en het werk is nooit klaar.

Bovendien ervaren we vaak nog steeds stress van stressvolle situaties die al lang voorbij zijn. ‘Want de meeste stressvolle gebeurtenissen duren helemaal niet zo lang. Een woordenwisseling met een collega is doorgaans van korte duur, net als een sollicitatiegesprek. Deze stress verhogende gebeurtenissen duren te kort om de ongezonde langdurige stressrespons te verklaren. Maar mensen denken na en vooruit. We houden stressvolle situaties uit het verleden of mogelijke stressvolle situaties in de toekomst in ons hoofd levendig. Ons lichaam reageert daar precies hetzelfde op, waardoor we onze eigen stressreacties verlengen’, vertelt Geurts.

Minder stress op de werkvloer

Kortdurende stress heeft dus een functie, maar langdurige stress zorgt voor problemen. Hoe zorgen we dat chronische stress van de werkvloer verdwijnt? Geurts legt uit: ‘Als mensen voldoende regelmogelijkheden hebben die hen helpen omgaan met hoge taakeisen, kunnen ze stress en vermoeidheid onder controle houden. Dit houdt in dat je bijvoorbeeld de ruimte hebt om een keer iets niet perfect te doen, of dat je een ingewikkelde taak naar de volgende dag kunt verschuiven als je ’s middags te moe bent om er nog aan te beginnen. Dat geeft een gevoel van controle.’

Wat ook helpt, is work time control. ‘Dat wil zeggen dat je invloed hebt op je werktijden: bijvoorbeeld pauzes inplannen wanneer jij daar zelf behoefte aan hebt. Of dat je eens wat eerder weg kunt als je kind ziek is, en dit later inhaalt’, zegt Geurts. Flexibiliteit in het werk helpt dus om stress te voorkomen. Ook zorgen regelmatige constructieve feedback en waardering van je leidinggevende en collega’s ervoor dat je voldoening haalt uit het werk, omdat je dan weet dat je voldoende bijdraagt en zinvol werk doet. Dat zijn belangrijke buffers tegen stress.

Bereikbaar na werktijd?

Veel bedrijven werken al aan flexibelere werktijden, maar daar zitten twee kanten aan. Als werknemers het gevoel krijgen dat ze altijd bereikbaar moeten zijn, werkt het averechts: ‘Sommige mensen vinden het fijn om privé nog af en toe met werk bezig te zijn, anderen helemaal niet. Het is uiteindelijk maatwerk’, zegt Geurts. ‘Het is belangrijk dat leidinggevenden en collega’s duidelijk hun verwachtingen naar elkaar uitspreken. Als er dan een mail komt in het weekend, weet je bijvoorbeeld dat er niet van je verwacht wordt dat je direct reageert.’

Leidinggevenden zijn de ogen en oren van het team, en moeten voeling houden met hun medewerkers

Elkaar steunen

Een belangrijke rol bij het voorkomen van burn-out is weggelegd voor het team. Geurts legt uit: ‘Leidinggevenden zijn de ogen en oren van het team, en moeten voeling houden met hun medewerkers. Zeker in een groot team is dat een uitdaging, daar is het extra belangrijk dat ook collega’s elkaar een beetje in de gaten houden. Als iemand vaak moe en geïrriteerd is en zich steeds vaker ziek gaat melden, is dat reden om extra de vinger aan de pols te houden. Dan kun je tijdig kijken wat er gedaan kan worden om de werknemer meer ademruimte te geven.’

Herstellen na een drukke werkdag

En wat kun je buiten de werktijd om zelf doen tegen stress? Geurts: ‘Het is vooral belangrijk om te zorgen voor voldoende herstel na een stressvolle werkdag. Dat wil zeggen dat je zorgt voor voldoende niet-werktijd, maar ook dat je die tijd bewust invult. Doe dingen die bij jou zorgen voor positieve emoties’, zegt Geurts. ‘Vooral bewegen is erg belangrijk. Als je fysiek fit bent, herstelt je lichaam sneller van stress. Ook geeft sporten een goed gevoel. Als je een paar kilometer hebt hardgelopen, denk je: dat heb ik toch maar weer gepresteerd! Ook komen er tijdens intensief sporten hormonen vrij die een antidepressieve werking hebben. Daarnaast is slaap is een belangrijke herstelactiviteit’, tipt Geurts.

Mocht je toch tegen je grenzen aanlopen, dan is het belangrijk om tijdig aan de bel te trekken, zegt Geurts: ‘Bespreek het met je leidinggevende als je bijvoorbeeld al een aantal dagen of langer slecht slaapt, jezelf naar het werk moet slepen en bekaf thuiskomt. Signaleer je eigen stress en bespreek het.’

Sabine Geurts is hoogleraar Arbeids- en Organisatiepsychologie in het Behavioural Science Institute van de Radboud Universiteit en doet onderzoek naar werk, stress en herstel.