Waarom de mens zo gefascineerd is door buitenaards leven

Zijn we alleen in het heelal? De vraag of er buitenaards leven bestaat is nooit ver weg, zeker niet nu er plannen zijn voor bemande Marsreizen. Vliegende schotels, futuristische ruimteschepen en aliens: we komen ze overal tegen. Maar vooralsnog vooral in films, boeken, liedjes en  televisieseries.

Bewijs dat buitenaards leven bestaat is er niet. Toch houdt de gedachte eraan de mens bezig. Waarom zijn we eigenlijk zo gefascineerd door buitenaards leven?

‘Het is het onbekende, het mysterie dat mensen zo trekt’, denkt Jan Willem van Prooijen, universitair hoofddocent binnen sociale psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. ‘Buitenaards leven is ongrijpbaar, je kunt er je vinger niet opleggen. Maar tegelijkertijd kun je niet voor 100 procent uitsluiten dat het er niet is.’ Juist die ruimte voor twijfel maakt dat mensen er in kunnen geloven, denkt hij.

Bij het onbekende, horen dingen waar we bang voor zijn. En dat maakt dat we het juist zo interessant vinden

Bang
Bij dat onbekende, horen dingen waar we bang voor zijn. En dat maakt dat we het juist zo interessant vinden, zegt Lucas Ellerbroek, sterrenkundige aan de Universiteit van Amsterdam en schrijver van het boek Planetenjagers: ‘Ik maak vaak de vergelijking met een ontdekkingsreiziger. Op zeekaarten van vroeger stond op onontdekte gebieden een zeemonster of draak getekend. Men wist niet wat er op die plek was en tekende juist daar iets engs. Het onbekende is spannend. Nu zijn we het heelal langzaam aan het ontdekken en vinden we steeds meer nieuwe plekken die op onze aarde lijken.’

Intelligenter dan de mens?
Het is dan ook niet vreemd dat de gedachte aan buitenaards leven steeds normaler wordt. ‘Het gevoel zegt: “Als het op aarde is gelukt, waarom zou het ergens anders ook niet kunnen?”’, denkt Ellerbroek. Al is het wel de vraag wát voor leven we dan zullen vinden. ‘Want vaak denken we bij buitenaards leven aan wezens die intelligenter zijn dan wijzelf, maar dat hoeft niet’, zegt Van Prooijen. ‘Het zou bijvoorbeeld ook om bacteriën kunnen gaan die leven op een andere planeet.’

Jan-WIllem van Prooijen
Jan Willem van Prooijen

Roswell-incident
De aandacht voor buitenaards leven is eeuwenoud, er werd in de oudheid al over nagedacht. Afgelopen eeuwen waren er meerdere gebeurtenissen die de aandacht vergrootten. In 1938 bijvoorbeeld werd in de VS het hoorspel The War of the Worlds over een invasie door aliens op de radio uitgezonden. Kranten berichtten de dagen erna uitgebreid over de paniek die was uitgebroken onder luisteraars, die niet doorhadden dat de uitzending fictief was. In 1947 vond het Roswell-incident plaats, toen bij het Amerikaanse gelijknamige plaatsje brokstukken werden gevonden. Volgens sommige bronnen waren die afkomstig van een buitenaards ruimteschip. In deze tijd is er volgens Van Prooijen een bredere beweging op gang gekomen van mensen die geloven in buitenaards leven. ‘Sommige mensen denken dat het bestaan van buitenaards leven bij de overheid al bekend is en ze zelfs brokstukken van buitenaardse ruimteschepen in hun bezit hebben.’

Het gevoel zegt: “Als het op aarde is gelukt, waarom zou het ergens anders ook niet kunnen?”

Lucas Ellerbroek
Lucas Ellerbroek

Meer onderzoek
Ook wordt er steeds meer serieus onderzoek gedaan naar buitenaards leven. In 1995 ontdekten Zwitserse onderzoekers de eerste exoplaneet; een planeet buiten ons zonnestelsel. De dit jaar met een Nobelprijs bekroonde ontdekking veroorzaakte een enorme groei van dit wetenschapsgebied, zegt Ellerbroek. De mogelijkheden om onderzoek te doen worden inmiddels steeds beter. Sterrenkundigen bestuderen met krachtige telescopen de atmosferen van exoplaneten (inmiddels zijn er meer dan 3.000 ontdekt). Ze zoeken naar stoffen die kunnen wijzen op de aanwezigheid van leven, zoals water of zuurstof. Dat er meer en steeds beter onderzoek wordt gedaan, maakt dat mensen enthousiaster worden over dit onderwerp. Het idee groeit dat er wel eens ‘iets’ gevonden kan worden.

Bewijs: en dan?
Maar wat nu als er bewijs gevonden wordt dat we inderdaad niet alleen zijn? Wat zal dit met ons als mensen doen? Van Prooijen: ‘Ik denk dat mensen schrikken, tegelijkertijd is het fascinerend. Maar ik denk ook mensen snel weer terug gaan naar hun normale leven.’ Ellerbroek denkt niet dat de ontdekking van een alien een enorme invloed zal hebben op de mens. ‘In het dagelijks leven levert het ons niet direct iets concreets op. Maar toch denk ik dat de ontdekking van buitenaards leven bij iedereen op aarde een stortvloed aan nieuwsgierigheid en vragen teweeg zal brengen. Nieuwe kennis brengt nieuwe inspiratie.’

 

Kijken: Hoe vind je een alien? Lucas Ellerbroek in de Universiteit van Nederland